อุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ เป็นโบราณสถานสำคัญที่น่าสนใจ ศึกษาหาความรู้มากที่สุดแห่งหนึ่ง ของเพชรบูรณ์ ได้รับรางวัล Thailand Tourism Award ประจำปี ๒๕๔๓ ประเภทแหล่งท่องเที่ยว ทางวัฒนธรรมโบราณสถานยอดเยี่ยม อุทยานฯ มีพื้นที่ครอบคลุมโบราณสถาน ในเมืองเก่าศรีเทพ ซึ่งมีชื่อเดิมว่า "เมืองอภัยสาลี" สร้างขึ้นในยุคขอมเรืองอำนาจ มีอายุไม่ต่ำกว่า ๑,๐๐๐ ปี เมืองโบราณศรีเทพ มีคูน้ำและคันดินล้อมรอบ พื้นที่ทั้งหมดประมาณ ๒,๘๘๙ ไร่ แบ่งออกเป็น ๒ ส่วน คือ เมืองส่วนใน มีพื้นที่ ๑,๓๐๐ ไร่ มีลักษณะเป็นรูปเกือบกลม ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ ๑.๕ กิโลเมตร มีช่องทางเข้าออก ๖ ช่องทาง พื้นที่ภายในเป็นที่ราบลอนคลื่น มีสระน้ำ หนองน้ำกระจายอยู่ทั่วไป พบซากโบราณสถานกว่า ๗๐ แห่ง บางแห่งได้รับการขุดแต่งบูรณะแล้ว และ เมืองส่วนนอก มีพื้นที่ ๑,๕๘๙ ไร่ มีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ต่อกับเมืองส่วนใน ขนาดเป็น ๒ เท่าของเมืองส่วนใน มีช่องทางเข้าออก ๖ ช่องทาง มีสระน้ำกระจายอยู่ทั่วไป และพบโบราณสถานกระจายอยู่แบบเดียวกัน
โบราณสถานและสถานที่สำคัญในอุทยานฯ สำหรับเส้นทางการท่องเที่ยว และการศึกษาภายในเขตอุทยานฯ ได้เรียงลำดับให้ง่ายต่อการเดินชมดังนี้
ศูนย์บริการข้อมูล เป็นอาคารจัดแสดงโบราณสถาน และนิทรรศการเกี่ยวกับ ประวัติศาสตร์ และโบราณคดีของเมืองโบราณศรีเทพ ภายในประกอบด้วยห้องประชุม หรือบรรยายสรุปก่อนการเข้าชมนิทรรศการ
อาคารหลุมขุดค้นทางโบราณคดี เป็นอาคารจัดแสดงโครงกระดูกมนุษย์ และโครงกระดูกช้างที่ได้จากการขุดค้น ทางโบราณคดี เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๑
ปรางค์สองพี่น้อง ลักษณะเป็นปรางค์ ๒ องค์ ตั้งอยู่บนฐานศิลาแลงขนาดใหญ่ หันหน้าไปทางทิศตะวันตก มีประตูทางเข้าทางเดียว จากการขุดแต่งทางโบราณคดี พบทับหลังที่มีจำหลักเป็นรูปพระอิศวรอุ้มนางปารพตี ประทับนั่งอยู่เหนือโคอศุภราช ลักษณะของทับหลัง และเสาประดับกรอบประตู เป็นสิ่งกำหนดอายุของปรางค์ โดยอยู่ในราวพุทธศตวรรษที่ ๑๖-๑๗ เป็นศิลปะขอมแบบบาปวนต่อนครวัด และมีการสร้างปรางค์องค์เล็กเพิ่ม โดยพบร่องรอยการสร้างทับ บนกำแพงแก้วที่ล้อมรอบปรางค์องค์ใหญ่ และยังมีการก่อปิดทางขึ้น โดยเสริมทางด้านหน้าให้ยื่นออกมา และก่อสร้างอาคารขนาดเล็กทางทิศเหนือเพิ่มขึ้น
ปรางค์ศรีเทพ เป็นสถาปัตยกรรมแบบศิลปะเขมร หันหน้าไปทางทิศตะวันตก สร้างด้วยอิฐและศิลาแลง ฐานล่างก่อด้วยศิลาแลง เป็นฐานบัวลูกฟักแบบเดียวกับ สถาปัตยกรรมเขมรทั่วไป เรือนธาตุก่อด้วยอิฐ ในการขุดค้นบริเวณนี้ พบชิ้นส่วนทับหลังรูปลายสลัก อายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๖-๑๗ ซึ่งน่าจะเป็นการสร้างเพิ่มหลังจากโบราณสถานเขาคลังใน ต่อมาประมาณพุทธศตวรรษที่ ๑๘ มีการพยายามจะปรับปรุงเปลี่ยนแปลงใหม่แต่ไม่สำเร็จ โดยสันนิษฐานจากการค้นพบ ชิ้นส่วนทิ้งกระจัดกระจาย ระหว่างปรางค์สองพี่น้อง และปรางค์ศรีเทพ มีกำแพงล้อมรอบ และมีอาคารปะรำพิธีขนาดเล็กกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป แสดงให้เห็นถึงลักษณะ การวางผังในรูปของศาสนสถานศิลปะเขมร แบบเดียวกับที่พบในภาคอีสานของประเทศไทย
โบราณสถานเขาคลังใน ตั้งอยู่เกือบกึ่งกลางเมือง สร้างประมาณพุทธศตวรรษที่ ๑๑-๑๒ ผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ผังเมืองและศิลปะการก่อสร้าง มีลักษณะคล้ายเมืองทวารวดีอื่นๆ ได้แก่ นครปฐม และเมืองโบราณคูบัว มีการใช้ศิลาแลงเป็นวัสดุหลักในการก่อสร้าง ที่ฐานมีรูปปูนปั้นบุคคล และสัตว์ประดับเป็นศิลปะแบบทวารวดี เชื่อกันว่าเป็นที่เก็บอาวุธ และทรัพย์สมบัติจึงเรียกว่า "เขาคลัง"
ศาลเจ้าพ่อศรีเทพ อยู่บริเวณด้านในประตูแสนงอน (ประตูด้านทิศตะวันตก) ศาลเจ้าพ่อศรีเทพ เป็นศาลที่เคารพสักการะ ของชาวบ้านทั่วไป โดยทุกปีจะมีงานบวงสรวง ในราวเดือนกุมภาพันธ์ วันขึ้น ๒-๓ ค่ำ เดือน ๓
นอกจากโบราณสถานดังกล่าวข้างต้นแล้ว ยังมีโบราณสถานย่อยๆ กระจัดกระจายอยู่ทั่วไป ทิศใต้ของเขาคลังใน พบโบสถ์ก่อด้วยศิลาแลง มีการพบใบเสมาหิน บริเวณใกล้หลุมขุดค้น และพบโบราณสถานรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส สมัยทวารวดี ซึ่งได้มีการก่อสร้างทับใน ระยะที่รับเอาศาสนาพราหมณ์เข้ามา แสดงให้เห็นว่าบริเวณเมืองชั้นในเดิม น่าจะเป็นเมืองแบบทวารวดี และมีการสร้างสถาปัตยกรรมเขมร ในระยะหลังเพิ่มขึ้น
นอกจากนี้ทางทิศใต้ ยังพบอาคารมณฑปแบบทวารวดีขนาดใหญ่ และมีการเปลี่ยนแปลง ให้เป็นเทวาลัยประมาณต้นศตวรรษที่ ๑๘ แต่ยังไม่สำเร็จ เช่นเดียวกับปรางค์ศรีเทพ นอกจากนี้ยังพบสระน้ำโบราณ เรียกว่า สระแก้ว อยู่นอกเมืองไปทางทิศเหนือ และยังมี สระขวัญ อยู่ในบริเวณเมืองส่วนนอก ทั้งสองสระนี้มีน้ำขังตลอดปี เชื่อกันว่าเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์ และมีการนำไป ประกอบพิธีถือน้ำพิพัฒน์สัตยา ตั้งแต่สมัยโบราณมาจนถึงปัจจุบัน
อุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา ๐๘.๐๐–๑๖.๓๐ น. อัตราค่าเข้าชม ชาวไทย ๑๐ บาท ชาวต่างชาติ ๓๐ บาท รถยนต์นำเข้าอุทยาน คันละ ๕๐ บาท สำหรับผู้ที่สนใจเข้าชมเป็นหมู่คณะ และต้องการติดต่อวิทยากรบรรยาย ติดต่อโดยตรงได้ที่อุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ อำเภอศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์ ๖๗๑๗๐ โทร. ๐ ๕๖๘๒ ๐๑๒๒, ๐ ๕๖๘๒ ๐๑๒๓
การเดินทาง เมืองศรีเทพอยู่ห่างจากตัวเมืองเพชรบูรณ์ ประมาณ ๑๓๐ กิโลเมตร ตามทางหลวงหมายเลข ๒๑ เส้นสระบุรี-หล่มสัก ถึงหลักกิโลเมตรที่ ๑๐๒ แล้วแยกเข้าทางหลวงหมายเลข ๒๒๑๑ ไปอีกประมาณ ๙ กิโลเมตรจะเห็นป้ายบอกทาง เข้าอุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ อยู่ด้านขวามือ รถโดยสารประจำทาง มีทั้งรถธรรมดา และรถปรับอากาศออกจากสถานีขนส่งหมอชิต กรุงเทพฯ มาลงที่ตลาดอำเภอศรีเทพ (บ้านกลาง) แล้วต่อรถรับจ้างเข้าสู่อุทยานฯ