อุทยานแห่งชาติภูซาง เป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาดอยผาหม่น อยู่ในเขตกิ่งอำเภอภูซาง อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา และอำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย มีอาณาเขตติดต่อกับ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เป็นแนวเขตยาวประมาณ ๓๐ กิโลเมตร มีพื้นที่ทั้งหมด ๑๗๘,๐๔๙ ไร่ พื้นที่ดังกล่าวเป็นป่าดิบเขา ป่าดิบแล้ง และป่าเบญจพรรณ พันธุ์ไม้ที่มีค่า ได้แก่ ไม้ยาง ไม้ตะเคียน จำปีป่า ยมหอม ประดู่ สัก และรัง เป็นต้น พื้นที่มีลักษณะเป็นเทือกเขาสูงสลับซับซ้อน มียอดเขาดอยผาหม่น ซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำของ แม่น้ำลาว น้ำเปื่อย น้ำบง และน้ำญวณ เพื่อใช้หล่อเลี้ยงพื้นที่เกษตรกรรม ของอำเภอเชียงคำ กิ่งอำเภอภูซาง จังหวัดพะเยา และอำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย นอกจากธรรมชาติที่สมบูรณ์ บริเวณอุทยานฯ ยังมีเต่าปูลู ซึ่งเป็นเต่าพันธุ์ที่หายาก และใกล้สูญพันธ์ มีขนาดเล็ก ตัวเตี้ย หางยาว และด้วยเป็นเต่าพันธุ์หัวโต ขาทั้ง ๔ ข้าง และหาง ไม่สามารถหดเข้ากระดองได้ เวลามีศัตรูหรือภัยมา โดยเฉพาะเวลาเกิดไฟไหม้ป่า จะพบเต่าปูลู ถูกไฟไหม้ตายเป็นประจำ เต่าปูลูจึงถูกนำมา เป็นสัญลักษณ์ในการป้องกันไฟป่าของเมืองไทย เต่าปูลู เป็นเต่าที่ชอบอยู่ ในป่าอุดมสมบูรณ์บนภูเขาสูง ใกล้น้ำตก หรือลำห้วยที่มีน้ำใสไหลผ่านตลอดเวลา สามารถชมเต่าพันธุ์นี้ ได้ในเวลากลางคืนขณะ กำลังออกหากิน อุทยานมีสถานที่น่าสนใจ ได้แก่

น้ำตกภูซาง เป็นน้ำตกขนาดเล็ก มีน้ำตลอดปี สูง ๒๕ เมตร เป็นน้ำตกที่เป็นน้ำอุ่น ๓๓ องศาเซลเซียส น้ำใส ไม่มีกลิ่นของกำมะถัน น้ำตกนี้ตั้งอยู่ริมถนน อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยาน ๓๐๐ เมตร ฝั่งตรงข้ามน้ำตก มีร้านสวัสดิการสามารถนั่งพักผ่อน และรับประทานอาหารได้

บ่อน้ำซับอุ่น เป็นบ่อซับอุ่นตามธรรมชาติ อุณหภูมิประมาณ ๓๕ องศาเซลเซียส เป็นต้นกำเนิดของน้ำตกภูซาง ด้านบนของน้ำตกภูซาง สภาพป่าโดยรอบเป็นป่าดิบชื้น และป่าพรุที่สมบูรณ์

ถ้ำผาแดง เป็นถ้ำหินปูนขนาดใหญ่ ลึก ๔๕๐ เมตร เป็นถ้ำที่มีหินงอกหินย้อยสวยงาม อยู่ห่างจากอุทยานฯ ๔๘ กิโลเมตร การเดินเที่ยวชมถ้ำ ต้องมีเจ้าหน้าที่นำทาง และควรแจ้งล่วงหน้า

ถ้ำน้ำลอด เป็นถ้ำหินขนาดเล็กอยู่เชิงดอยผาแดง ห่างจากถ้ำผาแดงประมาณ ๑๐เมตร ถ้ำลึก ๒๕๐เมตร มีธารน้ำไหลผ่านตลอดทั้งถ้ำ ระดับน้ำลึก ๕๐–๑๐๐เซนติเมตร การเที่ยวชมภายในถ้ำต้องเดินลุยน้ำตลอด และต้องมีคนนำทาง

ดอยผาดำ เป็นภูเขาที่มีหน้าผาขนาดใหญ่ เป็นปฎิมากรรมของธรรมชาติ ที่มีความสวยงามอีกรูปแบบหนึ่ง มีความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง ประมาณ ๑,๐๙๖เมตร ดอยผาดำตั้งตระหง่าน อยู่เหนือหน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติภูซางที่ ๑ (ผาแดง) อยู่ในพื้นที่ตำบลร่มเย็น อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา อยู่ห่างจากอุทยานฯ ๔๗กิโลเมตร การเดินเที่ยวชมต้องใช้เวลา ๓-๔ชั่วโมง และควรมีเจ้าหน้าที่นำทาง

ถ้ำหลวง เป็นถ้ำหินปูนขนาดใหญ่ ลักษณะถ้ำกว้างแต่ไม่ลึก ประมาณ ๒๐๐ เมตร เป็นที่ตั้งของหน่วยพิทักษ์อุทยานที่ ๒ (ห้วยสา) ห่างจากหน่วยพิทักษ์ฯ ๕๐๐ เมตร และห่างจากที่ทำการอุทยาน ๓๒ กิโลเมตร การเดินเข้าชมถ้ำต้องปีนเขาบ้างเล็กน้อย และควรมีเจ้าหน้าที่นำทางถ้ำน้ำดัง เป็นถ้ำขนาดใหญ่มีน้ำตก ภายในมีหินงอกหินย้อยที่สวยงามมาก เคยเป็นที่ซ่อนของ ผกค.

เส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติ อุทยานฯ มี ๓ เส้นทาง ระยะทาง ๑,๔๐๐ เมตร (เส้นห้วยเมี่ยง ) ระยะทาง ๑,๗๐๐ เมตร (เส้นน้ำตกภูซาง) และระยะทาง ๒,๔๐๐ เมตร (เส้นห้วยสา) แต่ละเส้นทางใช้เวลาเดินประมาณ ๒ ชั่วโมง จะมีป้ายสื่อความหมายสามารถเดินเองได้

สิ่งอำนวยความสะดวก
อุทยานมีบ้านพักและสถานที่กางเต็นท์ และร้านค้าสวัสดิการบริการนักท่องเที่ยว สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ อุทยานแห่งชาติภูซาง ตำบลภูซาง กิ่งอำเภอภูซาง จังหวัดพะเยา ๕๖๑๑๐ โทร. ๐ ๕๔๔๐ ๑๐๙๙

การเดินทาง
รถยนต์ อุทยานฯ อยู่ห่างจากจังหวัดพะเยา ๙๐ กิโลเมตร ไปตามเส้นทางสายพะเยา-ดอกคำใต้ –จุน-เฃียงคำ และห่างจากอำเภอเชียงคำ ไปตามทางหลวงหมายเลข ๑๐๙๓ ประมาณ ๒๐กิโลเมตร จากเชียงคำ ก่อนถึงโรงเรียนภูซางวิทยาคม เลี้ยวขวาเข้ามาผ่านที่ว่าการกิ่งอำเภอภูซาง หรือเดินทางจากจังหวัดเชียงราย-เทิง-เชียงคำ ระยะทาง ๑๐๐ กิโลเมตร ตามทางหลวงหมายเลข๑๐๒๑
รถประจำทาง นั่งรถสายพะเยา-อำเภอเชียงคำ หรือจากเชียงราย-อำเภอเชียงคำ แล้วต่อรถโดยสารประจำทางขนาดเล็กสายเชียงคำ-บ้านฮวก รถจะผ่านที่ทำการอุทยานตามทางหลวงหมายเลข ๑๐๙๓ ประมาณ ๒๐ กิโลเมตร