นครนายก สันนิษฐานว่าเคยเป็นเมืองโบราณสมัยทวารวดี หลักฐาน คือแนวกำแพงเนินดิน และสันคูเมืองที่ตำบลดงละคร แต่ชื่อ "นครนายก" นั้นปรากฏหลักฐานในสมัยอยุธยา ว่าเป็นเมืองหน้าด่านทางทิศตะวันออก สมัยพระเจ้าอู่ทอง ใน พ.ศ. ๒๔๓๗ รัชกาลที่ ๕ ทรงจัดลักษณะการปกครอง โดยแบ่งเป็นมณฑลนครนายก จัดอยู่ในเขตมณฑลปราจีนบุรี จนกระทั่ง พ.ศ. ๒๔๔๕ ทรงเลิกธรรมเนียมการมีเจ้าครองเมือง ให้มีตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดขึ้นแทน และในช่วง พ.ศ. ๒๔๘๖-๒๔๘๙ ได้โอนนครนายกไปรวมกับ จังหวัดปราจีนบุรี และสระบุรี หลังจากนั้นจึงแยกเป็นจังหวัดนครนายก

จังหวัดนครนายกเดิมชื่อว่า "บ้านนา" เล่ากันว่าในสมัยกรุงศรีอยุธยา ดินแดนของนครนายกเป็นป่ารกชัฏเป็นที่ดอน ทำนาหรือเพาะปลูกอะไรไม่ค่อยได้ผลและมีไข้ป่าชุกชุม ผู้คนจึงอพยพไปอยู่ที่อื่นจนกลายเป็นเมืองร้าง ต่อมาพระมหากษัตริย์ทรงทราบ ความเดือนร้อนของชาวเมืองจึงโปรดเกล้าฯ ให้เลิกภาษีนาเพื่อจูงใจชาวเมืองให้อยู่ที่เดิม ทำให้มีผู้คนอพยพมาอยู่เพิ่มมากขึ้น จนเป็นชุมชนใหญ่และเรียกเมืองนี้กันติดปากว่า "เมืองนายก"

อาณาเขต
ทิศเหนือ ติดต่อกับจังหวัดสระบุรีและนครราชสีมา
ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดฉะเชิงเทรา
ทิศตะวันออก ติดต่อกับจังหวัดปราจีนบุรี
ทิศตะวันตก ติดต่อกับจังหวัดปทุมธานี

การเดินทาง
รถยนต์ จากกรุงเทพฯ ไปได้ ๒ เส้นทาง ได้แก่
- เส้นทางแรก ไปตามทางหลวงหมายเลข ๓๐๕ เลียบคลองรังสิตผ่านอำเภอองครักษ์ ระยะทางประมาณ ๑๐๕ กิโลเมตร
- เส้นทางที่ ๒ ไปตามทางหลวงหมายเลข ๑ เลี้ยวขวาที่แยกหินกองไปตามถนนสุวรรณศร (ทางหลวงหมายเลข ๓๓) จนถึงนครนายกระยะทางประมาณ ๑๓๗ กิโลเมตร
รถโดยสารประจำทาง บริษัท ขนส่ง จำกัด บริการรถโดยสารประจำทางทั้งรถธรรมดา และรถปรับอากาศ ออกจากสถานีขนส่งหมอชิต ๒ ถนนกำแพงเพชร ๒ ทุกวันวันละหลายเที่ยว มีเส้นทางเดินรถ ๒ เส้นทาง คือ กรุงเทพฯ-หินกอง-นครนายก และ กรุงเทพฯ-รังสิต-องครักษ์-นครนายก สอบถามรายละเอียดได้ที่ โทร. ๐๒๙๓๖ ๓๖๖๐ และ ๐๒๙๓๖ ๓๖๖๖ นอกจากนั้นยังมีบริการรถสายพิเศษ เป็นรถปรับอากาศชั้น ๒ สายกรุงเทพฯ-องครักษ์-โรงเรียนนายร้อย จปร. (ไม่ผ่านตัวอำเภอเมือง)

การเดินทางจากจังหวัดนครนายกไปยังจังหวัดใกล้เคียง
จากสถานีเดินรถโดยสารประจำทางจังหวัดนครนายก มีบริการเดินรถไปยังจังหวัดใกล้เคียง เช่น จังหวัดปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา สระบุรี และจันทบุรี สอบถามรายละเอียดการเดินทางได้ที่ บริษัท ขนส่ง จำกัด นครนายก โทร. ๐ ๓๗๓๑ ๑๙๓๒

แหล่งท่องเที่ยว

ศาลหลักเมือง	โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า	รอยพระพุทธบาทจำลองเขานางบวช
เมืองโบราณดงละคร	อ่างเก็บน้ำห้วยปรือ	น้ำตกสาริกา
วังตะไคร้	น้ำตกนางรอง
หลวงพ่อเศียรนคร	วัดใหญ่ทักขิณาราม	อนุสรณ์สถานกองพลทหารญี่ปุ่นที่ ๓๗
อ่างเก็บน้ำทรายทอง	น้ำตกลานรัก	ถ้ำสาริกา
เขื่อนขุนด่านปราการชล	ศูนย์ภูมิรักษ์ธรรมชาติ	พระแก้วมรกตองค์จำลอง
พระบรมรูปรัชกาลที่ ๘	เทพเจ้าแห่งโชคลาภ

พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านไทยพวน
น้ำตกวังม่วง	วัดป่าศรีถาวรนิมิต	อ่างเก็บน้ำวังบอน
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่