ชมเมืองบนรถม้า นับเวลาย้อนหลังไปช่วง ๘๐ ปีที่แล้ว สมัยของเจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต ซึ่งตรงกับสมัย รัชกาลที่ ๕ การคมนาคมขนส่งทางรถยนต์ ยังพัฒนาไม่ถึงนครลำปาง รถม้าเป็นพาหนะชนิดเดียว ที่ได้รับความนิยมในการเดินทางสูงสุด และสามารถใช้บรรทุกของ หรือสินค้า รถม้าคันแรกได้ถูกซื้อมาจากกรุงเทพฯ ขณะนั้นทางกรุงเทพฯ มีรถยนต์ใช้มากขึ้น บทบาทของรถม้าลาก ในกรุงเทพฯ จึงลดน้อยลง รถม้าจึงได้ถูกนำมาใช้ ที่นครลำปางและยังได้กระจาย ไปสู่เมืองหลักของภาคต่างๆ ได้แก่ นครราชสีมาของอีสาน นครศรีธรรมราชของภาคใต้ นครเชียงใหม่ เมืองเชียงราย เมืองแพร่ เมืองน่าน เมืองแม่ฮ่องสอน ของทางภาคเหนือ แต่ด้วยเหตุใดไม่ปรากฏ ผู้ประกอบการรถม้า ในเมืองดังกล่าวจึงเลิกกิจการไป คงเหลือแต่เฉพาะ จ.ลำปาง แห่งเดียวที่ยังคงใช้รถม้าอยู่ ตราบจนกระทั่งทุกวันนี้

ในสมัยหนึ่งรถม้ามีบทบาทอย่างมาก ในนครลำปาง มีรถม้าที่เรียกกันว่ารถม้าแท็กซี่ คอยรับผู้โดยสารจากสถานีรถไฟ เข้าสู่ตัวเมืองนครลำปาง ทั้งไปรับพัสดุภัณฑ์ จากสถานีรถไฟมาส่งที่ทำการไปรษณีย์ เป็นรถรับส่งนักเรียน ขนของให้พ่อค้าแม่ค้าเรื่อยไป จนถึงพาคนเจ็บไปโรงพยาบาล ทุกวันนี้มีรถม้าเหลืออยู่ไว้เพื่อ การบริการนักท่องเที่ยวทาง จังหวัด ได้จัดเส้นทางสำหรับรถม้า โดยเฉพาะเลาะเลียบแม่น้ำวัง โดยสมาคมรถม้าลำปาง กำหนดค่าโดยสารแน่นอนไว้ ๓ อัตรา คือ รอบเมืองเล็ก ๑๕๐ บาท รอบเมืองใหญ่ ๒๐๐ บาท หรือเช่าชั่วโมงละ ๓๐๐ บาท คิวจอดรถม้าอยู่ที่ หน้าศาลากลางหลังเก่า บริการระหว่างเวลา ๐๖.๐๐-๑๖.๐๐ น. ส่วนบริเวณหน้าโรงแรมทิพย์ช้างลำปาง โรงแรมเวียงลคอร และโรงแรมลำปางเวียงทอง บริการระหว่างเวลา ๐๖.๐๐-๒๓.๐๐ น. เส้นทางรอบเมืองเล็ก ขึ้นที่ศาลากลางเก่า รถจะเลี้ยวซ้ายตรงสามแยก เข้าถนนทิพย์ช้าง สองฟากถนนมีร้านค้า ที่เป็นตึกแถวเก่าๆ ให้ชมก่อนจะเลี้ยวซ้าย ที่สามแยกการไฟฟ้าฯ จะเห็นแม่น้ำวังไหลขนาน ไปกับถนนทางด้านขวา ผ่านห้าแยกหอนาฬิกา ซึ่งเปรียบเสมือนจุดศูนย์กลาง ของเมืองนักท่องเที่ยว มักถ่ายภาพคู่กับรถม้า เป็นที่ระลึกกันที่จุดนี้ จากนั้นรถม้าจะพาเข้าถนนบุญวาทย์ อันเป็นย่านใจกลางธุรกิจการค้า ตึกแถวสองฟาก เป็นสิ่งก่อสร้างสมัยใหม่ และมาสิ้นสุดตรงจุดเดิม ใช้เวลาประมาณ ๒๐ นาที

เส้นทางรอบเมืองใหญ่ ขึ้นที่ศาลากลางเก่า เป็นเส้นทางเดียวกับเส้นทางรถม้ารอบเมืองเล็ก ไปจนถึงสามแยกการไฟฟ้าฯ แต่ไม่เลี้ยวซ้ายไปหอนาฬิกา จะตรงไปตามถนนวังขวาเลียบแม่น้ำวัง ผ่านบ้านไม้เก่าชื่อบ้านบะเก่า ทางด้านซ้ายมือ ผ่านสวนสาธารณะ เขลางค์นคร เลี้ยวซ้ายข้างสวนมาผ่าน ย่านตลาดอัศวิน ซึ่งเป็นแหล่งบันเทิงยามค่ำคืน ที่คึกคักบนถนนท่าคร่าวน้อย ผ่านห้าแยกหอนาฬิกาเข้าถนนบุญวาทย์ สิ้นสุดทางที่จุดเดิม ใช้เวลาประมาณ ๔๐ นาที หากเช่าเป็นชั่วโมง นักท่องเที่ยวสามารถเลือกเส้นทาง ชมเมืองได้ตามความต้องการ เช่น ข้ามแม่น้ำวังบนสะพานรัษฎาภิเศก ชมบ้านเสานัก ชมวัดต่างๆ และนมัสการหลวงพ่อเกษม เขมโก

อีกเส้นทางหนึ่งคือ ชมย่านตลาดจีนบนถนนตลาดเก่า ซึ่งเป็นถนนเศรษฐกิจ ในอดีตที่ยังคงสภาพอาคารตึกแถว แบบโบราณไว้ทั้งสองฟาก บ้านเก่าหลายหลังมีลวดลาย ไม้ฉลุที่งดงาม ชมสถานีรถไฟที่เป็น อาคารแบบโบราณ แวะถ่ายภาพที่ห้าแยกหอนาฬิกา และอาจแวะซื้อผลิตภัณฑ์เซรามิค บริเวณหน้าโรงเรียนเทศบาล ๔ ที่อยู่ใกล้ๆ กับหอนาฬิกา ซึ่งมีให้เลือกหลายร้าน หากสนใจแหล่งทำรถม้า มีหลายหมู่บ้านซึ่ง เป็นแหล่งรวมรถม้า และคนขับรถม้า เช่นบ้านวังหม้อ บ้านท่าคราวน้อย บ้านศรีบุญเรือง บ้านนาก่วมเหนือ และบ้านนาก่วมใต้